Internet znowu huczy.
Od kilku dni, gdzie nie spojrzę – czy to Instagram, czy Facebook – wiele wpisów dotyczy magicznych przejść (jak Brama Lwa 8.08), układów planet, niezwykłych koniunkcji i zaćmienia, które ma rzekomo wywrócić nasze życia do góry nogami. Niektórzy wstrzymują oddech. Ktoś ze strachem wypatruje nieszczęść i się na nie przygotowuje, inni z nadzieją czekają, aż kosmos wykona za nich trudny krok, na który sami nie mają odwagi.
Mijają stulecia, a my ciągle szukamy znaków na niebie (i nie tylko), jakby od nich zależało to, kim będziemy kolejnego dnia po przebudzeniu.
A gdyby tak na chwilę odrzeć niebo z naszej ludzkiej, panicznej potrzeby nadawania wszystkiemu znaczeń, i pozwolić mu być niebem? wtedy dzisiejsze zaćmienie słońca zostaje po prostu fascynującym, rzadkim zjawiskiem astronomicznym.
Zwykły cień. Kula skał zasłaniająca na moment kulę ognia. Nic więcej.
Przerażające, prawda?
Z jednej strony tak – bo nagle okazuje się, że nie ma gdzie zrzucić odpowiedzialności. Z drugiej jednak… niesamowicie uwalniające.
Ten cały teatr emocji, paraliżującego lęku, złudnej nadziei czy duchowego wzmożenia nie dzieje się na niebie. Dzieje się tylko wewnątrz małej, ciemnej przestrzeni Twojej czaszki.
To tam – w Twojej własnej głowie – te znaczenia powstaną, tam je odnajdziesz,
a czasem bezrefleksyjnie przyjmiesz ze świata jako własne. I gdy masz kilka lat,
to jest w porządku. Jednak czy nie zastanawia Cię, dlaczego wciąż to robisz jako dorosły (a przynajmniej za takiego się uważający) człowiek?
Nim wyjaśnię Ci, dlaczego tak robimy – i, mam nadzieję, obudzę tym samym Twoją świadomość – zapraszam Cię w małą podróż wehikułem czasu.
Sztafeta tych, którzy wiedzieli
Nikopolis, Grecja – rok 105 n.e. Lądujemy w momencie, gdy wyzwolony Epiktet, wzorujący się na Sokratesie, mówi:
„Ludzi nie niepokoją rzeczy, lecz ich wyobrażenia o rzeczach.”
W prostych słowach wyjaśnia, że wszystkie wydarzenia są neutralne – to dopiero nasza interpretacja i ocena nadają im dobre lub złe znaczenie.
Amsterdam – rok 1670
Jedziemy dalej w naszą podróż. Zapraszam Cię do zaprzyjaźnionego księgarza.
To tutaj, na tyłach księgarni, przy świetle świec holenderski gospodarz podaje nam książkę nieznanego autora o nic niemówiącym tytule. Po otwarciu okładki widzimy jednak, że to wielkie dzieło Barucha Spinozy – Etyka w porządku geometrycznym dowiedziona.
Na jednej ze stron czytamy jego myśl: ludzie przypisują niebu, losowi i demonom niezwykłą moc tylko z jednego powodu – z braku zrozumienia własnych umysłów. Spinoza tłumaczy, że wolność to nic innego jak świadomość tego, co naprawdę nami kieruje.
Boston – kwiecień 1870 roku
Jest noc, zaglądamy do jednego z okien. Na podłodze piętrzą się sterty ciężkich medycznych ksiąg, anatomicznych szkiców i niedokończonych listów. Panuje półmrok, a jedynym źródłem światła jest dogasająca lampa naftowa na biurku.
28-letni William James.(jeden z ojców psychologii) Jest przerażająco blady, wychudzony, ma podkrążone oczy. Siedzi skulony na skraju łóżka, trzymając głowę w dłoniach. To człowiek, który fizycznie cierpi z powodu własnych myśli. W głowie brzmią mu szeptane głosy z przeszłości – wykładowców z Harvardu, lekarzy, dominującego ojca:
„Człowiek to tylko maszyna… Wszystko jest z góry zdeterminowane przez anatomię… Nie masz wpływu na swój los, Williamie…”
William gwałtownie zatyka uszy, wstaje chwiejnie. Jego wzrok pada na małą, niepozorną książkę w papierowej okładce, sej francuskiego filozofa Charlesa Renouviera.Drżące palce otwierają książkę na losowej stronie, a wzrok pada
na zdanie:
„Definiuję wolną wolę jako podtrzymanie myśli, którą wybieram, w momencie gdy mógłbym wybrać inną…”
Dociera do niego brutalna, ale wyzwalająca prawda.
— Moim pierwszym aktem wolnej woli… będzie wiara w wolną wolę — szepcze
do samego siebie z narastającą pewnością.
Wstaje z krzesła. Tym razem jego ruchy są twarde, zdecydowane. Kilka lat później
na wykładach powie:
„Przez lata szukałem lekarstwa w anatomii i biologii. Myślałem, że mój umysł jest więzieniem. Dopiero tej nocy zrozumiałem… Największym odkryciem mojego pokolenia jest to, że człowiek może zmienić swoje życie, zmieniając swoje nastawienie psychiczne.”
Rok 1946
Przenosimy się kilka lat w przód. Psycholog Viktor Frankl dyktuje swoim asystentom książkę pod roboczym tytulem Psycholog w obozie koncentracyjnym. Zaglądamy do nich w momencie, gdy Frankl mówi:
„Człowiekowi można odebrać wszystko z wyjątkiem jednego – ostatniej z ludzkich wolności: wyboru postawy w jakichkolwiek okolicznościach, wyboru własnej drogi.”
Dwa tysiące lat, jeden uniwersalny wniosek
Możesz teraz powiedzieć: „Okej, Epikret. Było dawno i nieprawda. Spinoza
to filozofia, a Frankl to skrajność”.
Ale czy nie uderza Cię fakt, że przez ponad dwadzieścia wieków – niezależnie
od epoki, kultury, szerokości geograficznej i poziomu technologii – każdy,
kto dotknął ludzkiej dojrzałości, powtarza słowo w słowo to samo?
Jedyną prawdziwą wolnością, jaką posiadasz, jest wolność wyboru Twojego myślenia i nadawania znaczenia temu, co Ci się przytrafia.
A jednak wciąż robimy coś zdumiewającego. Zdejmujemy z własnej głowy koronę sprawczości i wolimy oddać spokój oraz decyzje czemukolwiek na zewnątrz, byle tylko uciec od odpowiedzialności. Płacimy własną wolnością za krótkotrwałe poczucie bezpieczeństwa.
Zmieniają się tylko zewnętrzne rekwizyty – raz szukamy wymówki w układzie gwiazd, innym razem w pechowej dacie, a jeszcze innym… w garderobie.
Gdy pancerz ma kształt bawełny. Historia z mojego gabinetu
Żeby pokazać Ci, jak bardzo ten mechanizm jest w nas żywy, zabiorę Cię na chwilę do mojej pracy psychologa sportu.
Odbieram telefon. Jest zwykły popołudniowy dzień w moim gabinecie, a po drugiej stronie słuchawki – zawodnik, który za kilka godzin startuje na ważnych zawodach po drugiej stronie Europy.
Tuż przed wyjściem z hotelu na stadion dopadła go czysta, obezwładniająca panika.zgodnie z nasza umową. dzwoni. W jego głosie – dorosłego, ukształtowanego mężczyzny – słyszę prawie panikę i histerię:
– Nie mam ich. Zwariuję. Zapomniałem ich spakować! Rozumiesz?! Pamiętam, jak leżały na torbie, pakowałem je, a ich tu NIE MA!
Chodziło o „wygrywające skarpetki”. Rytuał, amulet, symbol. Pancerz przylegający do skóry, w którym do tej pory sięgał po medale.
Słucham tej histerii przez chwilę. Widzę, jak jego układowi nerwowemu właśnie odcięło zasilanie, bo zniknął kawałek bawełny. I wtedy robię coś, co w pierwszym momencie brzmi jak kompletny brak empatii. Zaczynam się z lekkim usmiechem bardzo poważnym głosem mówić.
– Aha. Czyli chcesz mi powiedzieć, że te wszystkie medale, które wiszą u Ciebie
w domu, tak naprawdę należą się Twoim skarpetkom? Przecież to one wygrywały. Może powinnam zadzwonić do organizatorów i powiedzieć, żeby wypisali Cię
z listy startowej, bo zawodnik w zasadzie nie ma znaczenia, skoro jego skarpetki zostały w domu?
Cisza w słuchawce była tak gęsta, że mogłabym ją pokroić. Przez kilka sekund słyszałam tylko jego ciężki oddech. A potem padło twarde:
– Jesteś nienormalna.
I w tym jednym zdaniu stała się magia. Lęk opadł, napięcie pękło. Nagle dotarło
do niego, jak absurdalną grę zagrał z nim jego własny umysł. Przecież to nie skarpetki wylewały siódme poty na treningach. To nie one miały mięśnie, płuca, technikę i lata wyrzeczeń. To był On.
Zaczął się śmiać sam z siebie: – Dobra. Dam znać po zawodach.
Zadzwonił po wszystkim. Wygrał. A pierwsze, co powiedział, brzmiało:
— Powołuję te skarpetki na stałe do rezerwy. Zawisną w ramce na ścianie,
żeby mi przypominały, KTO tu naprawdę działa.
Pułapka „zewnątrzsterowności”. Co na to psychologia?
To, co stało się w hotelowym pokoju mojego zawodnika – i to, co dzieje się dzisiaj
w tysiącach głów z powodu zaćmienia – psychologia potrafi precyzyjnie nazwać.
W latach 60. XX wieku amerykański psycholog Julian Rotter stworzył koncepcję, która stała się jednym z filarów zrozumienia ludzkiej sprawczości: Locus of Control, czyli Poczucie Miejsca Kontroli. Rotter zauważył, że jako ludzie nieustannie balansujemy między dwoma biegunami:
- Wewnątrzsterownością: przekonaniem, że to moje decyzje, mój wysiłek, moja reakcja i moje nastawienie kształtują to, co mnie spotyka.
- Zewnątrzsterownością: wierzeniem, że to, co się dzieje, jest wynikiem sił wyższych, przypadku, pecha, układu gwiazd, pogody albo… braku ulubionego rekwizytu.
Zewnątrzsterowność jest niezwykle kusząca. Daje naszemu mózgowi szybką, uwalniającą od odpowiedzialności ulgę. Kiedy przegrywam, mogę powiedzieć:
„To nie ja, to ten układ planet” albo „Gdybym tylko miała moje szczęśliwe skarpetki, wszystko poszłoby inaczej”.
Problem polega na tym, że psychika bardzo szybko uzależnia się od tego mechanizmu.
Na początku mały rytuał czy intencja są w porządku – działają jak kotwica, która pomaga nam uziemić układ nerwowy w stresie. Bardzo trudno jest zauważyć moment, w którym powoli przesuwamy nasz wskaźnik kontroli z wnętrza na zewnątrz. I nagle okazuje się, że mały kawałek bawełny ma większą władzę nad naszym spokojem niż lata nauki, doświadczenia i własnej dojrzałości.
Żeby było jasno: nie chodzi o to, by udawać, że świat fizyczny czy energetyczny
nie istnieje.
Jesteśmy istotami biologicznymi. Pola elektromagnetyczne, zmiana ciśnienia, cykle księżyca czy zjawiska kosmiczne wywołują realne reakcje w naszym ciele i układzie nerwowym. To czysta fizyka i biologia. Podobnie jest z energetyką – cokolwiek pod tym pojęciem rozumiesz, od praw fizyki kwantowej po pole intencji.
Ale jest jedna fundamentalna zasada, o której zapominają wszyscy, którzy dają się porwać panice: energia zawsze podąża za uwagą.
Reagowanie ciałem na otoczenie to jedno. Ale zrobienie z tego bóstwa i oddanie
mu steru nad swoim życiem to zupełnie co innego. Nawet jeśli czujesz dziś w ciele dziwne napięcie, spadek energii czy przebodźcowanie – to wciąż tylko sygnał
z Twojego biologicznego pancerza. To nie jest wyrok. To nie jest zapowiedź katastrofy. To po prostu informacja.
Energia i biologia są jak wiatr. Twój umysł jest żaglem. Wiatr może dąć w dowolną stronę, ale to Ty decydujesz, jak ustawisz żagiel
i w którym kierunku popłynie Twoja łódź.
Odzyskanie mocy
Spójrzmy na to jeszcze raz z góry.
Kiedy zawodnik przestał panikować i zaczął się z siebie śmiać, nie stało się nic magicznego. Sytuacja była dokładnie taka sama: skarpetki nadal leżały na łóżku
w jego domu, tysiące kilometrów stamtąd.
Zmieniło się tylko jedno: nadane znaczenie. Zrozumiał, że skarpetka nie ma żadnych supermocy – cała siła, dyscyplina i przygotowanie przez cały czas były w nim.
Dzisiejsze zaćmienie to tylko zjawisko astronomiczne. Cień, który na chwilę zasłania tarczę słońca.
Ale największe zaćmienie, jakiego możesz w życiu doświadczyć, to nie to na niebie.
To zaćmienie własnej sprawczości.
Moment, w którym pozwolisz, by jakikolwiek zewnętrzny mechanizm, przepowiednia czy obawa zasłoniły Twoje własne światło i Twoją zdolność
do decydowania o sobie.
Możesz dzisiaj sparaliżować się lękiem. Możesz czekać na „mroczny portal”.
Możesz odebrać to jako znak, że od teraz w końcu będziesz sobą – radosną i szczęśliwą. A możesz zamknąć ten teatr cieni dokładnie tak, jak zrobił to mój zawodnik.
Spójrz w niebo, weź głęboki oddech i podziwiaj coś, co byc może zobaczysz tylko
raz w swoim życiu. Spektakl rozgrywający się na niebie pozostanie neutralne.
Jedyną rzeczą, która ma dziś realną moc wywrócić Twój świat do góry nogami lub stworzyć w nim nowy początek, jest myśl, którą wybierzesz w swojej własnej głowie.
Jakie znaczenie nadasz temu dniowi? Bo cokolwiek wybierzesz – będziesz mieć rację.
PS I nic, absolutnie nic, nie stoi na przeszkodzie, abyś oglądała dzisiejsze zjawisko z pełną ciekawością i fascynacją. Pamiętaj, patrz szeroko, a nie tylko na słońce – bo może właśnie po drugiej stronie nieba dostrzeżesz coś, co zrobi na Tobie efekt WOW.
Paulina